Monday, November 17, 2025

 COP30: A Summit in the Shadow of a Burning Planet

The most serious global crisis humanity faces today — climate change — is advancing faster than we think. The final status report released by the United Nations Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) in 2022 made it clear that the world is running out of time. Yet, since then, there has been no significant global action to reverse the unfolding catastrophe. Against this bleak backdrop, the 30th Conference of the Parties (COP30) to the UN Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) began on 10 November 2025 in Belém, Brazil. Once envisioned as a forum for decisive action, COP has increasingly become an annual stage for speeches rather than solutions — and this year, it began with visible tension and protest.

Indigenous Movement

On the second day of the conference, hundreds of people joined an indigenous-led protest, contrasting sharply with Brazil’s claims that the event would amplify indigenous voices. Protesters marched toward the Hangar Conference Center in Belém — the main venue — and some forced their way inside on Tuesday evening.

Brazilian President Luiz Inácio Lula da Silva has repeatedly portrayed indigenous communities as key partners in COP30 negotiations. However, critics argue that his rhetoric has not been matched by policy, as industrial encroachment on the Amazon rainforest continues under his presidency. The protestors’ message was clear: “We want our lands free from agribusiness, oil exploration, illegal mining, and illegal logging.” They also questioned the conference’s preoccupation with climate finance, asking pointedly, “Can we eat money?”

The Coalition of Indigenous Peoples of Brazil (APIB) estimates that about 2,500 indigenous representatives are attending COP30 — the largest number in history — but only 14% (around 360) were granted access to the Blue Zone, where official negotiations occur. This exclusion fueled frustration and underscored the gap between political promises and practice.

This is Brazil’s first time hosting a COP, and the selection of Belém — gateway to the Amazon — carries strong symbolism. The venue highlights the importance of tropical forests, biodiversity, and nature-based climate solutions. Brazil also hopes to strengthen its diplomatic leadership in climate policy through this conference.

The central theme of COP30 is “implementation” — translating past commitments into concrete action. With global temperatures already 1.1°C above pre-industrial levels, the UN insists that this decade must mark a period of acceleration and delivery to keep the 1.5°C target alive.

Will Expectations Be Fulfilled?

However, history offers reasons for skepticism. At COP29 in Baku, Azerbaijan, fossil fuel influence dominated discussions. Reports revealed that 1,773 coal, oil, and gas lobbyists attended — outnumbering representatives from the ten most climate-vulnerable nations combined. Over 130 senior executives from fossil fuel companies were given privileged access, symbolizing how deeply entrenched these industries remain in global climate politics.

This year, another unprecedented event unfolded: the absence of the United States, the world’s largest historical emitter. For the first time in COP history, the U.S. did not send a high-level delegation to the conference. The United States, historically one of the most influential participants in global climate negotiations, has attended every previous climate conference — including throughout President Donald Trump’s first term. However, in January, the newly re-elected President Trump signed a letter to the United Nations initiating the process of withdrawing the United States from the Paris Agreement for a second time. Although this withdrawal process has not yet been finalized, the White House confirmed earlier this month that no high-level U.S. officials will attend the COP30 conference in Belém, Brazil.

After the representatives of countries (parties to the conference), observers are usually the next largest group at climate conferences. More than 12,000 observers, primarily from non-governmental organizations (NGOs), are attending COP30. The International Chamber of Commerce has the largest delegation, with 148 members. In response to criticism over transparency, this year’s organizers added an option to observers to disclose their funding sources — yet 11% of observers didn’t do so. The most common funding sources mentioned were non-governmental organizations (57%) and academic or research institutions (11%), but observers point out that they too have problems with transparency.

The Dire Danger

The accelerating climate collapse and the narrowing window for action demand immediate and drastic change from governments and the private sector alike. Climate change is not a distant or abstract issue — it is an existential crisis for all life on Earth. For Sri Lanka, a small island state highly ranked on the Global Climate Risk Index, the threat is acute. Rising sea levels, floods, droughts, landslides, storms, and new disease patterns are already reshaping the country. Yet, a lack of climate literacy remains a major barrier to effective response. People experience disasters but often fail to connect them to global climate change.

COP30 was meant to be a turning point — an opportunity to finally move from words to deeds. But as protests rage outside and political maneuvering continues inside, the world watches to see whether this summit in the heart of the Amazon will deliver the transformation humanity needs — or simply add another chapter to the long story of missed chances in the fight against climate change.

 COP 30 හරහා තව දුරටත් මුතුවන දේශගුණ උණුසුම

අප මේ මොහොතේ මුහුණ දෙමින් සිටින බරපතලම ගෝලීය අර්බුදය වන දේශගුණික විපර්යාසය අප සිතනවාටත් වඩා වේගයෙන් අපගේ අවසානය ළඟාකරමින් සිටින බව එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණ විපර්යාස පිළිබඳ අන්තර් රාජ්‍ය මණ්ඩලය මගින් නිකුත් කෙරුණු අවසන් තත්ත්ව වාර්තාව මගින්ද අවධාරණය කෙරුණේ 2022 වසරේදී ය. නමුත් එතැන් සිට පවා මේ දක්වා එම ව්‍යසනය ආපසු හැරවීමට ලෝක නායකයින් ගනු ලැබූ කැපී පෙනෙන ක්‍රියාමාර්ගයක් නම් නැත. මේ වන විට වාර්ෂික කතා පෙට්ටියක් පමණක් බවට පත්ව ඇතිදැයි සිතෙන එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ සම්මුතියේ පාර්ශව කරුවන්ගේ 30 වැනි සැසි වාරය (COP30) එසේත් නැතිනම් එකසත් ජාතීන්ගේ දේශගුණ සමුළුව පසුගිය දස වැනිදා බ්‍රසීලයේ බෙලෙම් හිදී ආරම්භ වූයේ එවැනි පසුබිමකය. මෙවර එම සමුළුව ආරම්භයේ සිටම උණුසුම් මුහුණුවරක් ගනු ලැබුවේ ඇමර්සන් වනාන්තරය නිජබිම කරගත් ස්වදේශිකයන් ප්‍රමුඛ විරෝධතාකරුවන් පිරිසක් තම ඉල්ලීම් ඉල්ලා සමුළුව ආක්‍රමණය කිරීමත් සමගය.

 

ආදිවාසී ආක්‍රමණය

සමුළුවේ දෙවන දිනයේදී ස්වදේශිකයන් විසින් මෙහෙයවන ලද විරෝධතාවයකට සිය ගණනක් ජනයා ඒකරාශීවී තිබූ අතර සමුළුව ස්වදේශිකයන්ගේ හඬට විවෘත බවට බ්‍රසීල රජය සිදුකළ ප්‍රකාශයත් සැබවින්ම ලබාදී තිබූ ප්‍රවේශයත් පරස්පර වීම ආතතිය වර්ධනය කළේය. සිය ගණනක් ජනයාගේ සහභාගීතත්වයෙන් සමුළුව පැවැත්වෙන හැන්ගර් සම්මේලන මධ්‍යස්ථානය දෙසට ආරම්භවූ පාගමනට සහභාගීවූ පිරිසෙන් කොටසක් අඟහරුවාදා සවස සමුළුවට බලහත්කාරයෙන් ඇතුළු වූහ.

බ්‍රසීල ජනාධිපති ලුයිස් ඉනාසියෝ ලූලා ද සිල්වා මෙම වසරේ COP30 සාකච්ඡා වලදී ආදිවාසී ප්‍රජාවන් ප්‍රධාන පාර්ශවකරුවන් ලෙස ඉස්මතු කලත් එය හුදෙක් දේශපාලන ප්‍රෝඩාවක් මිසි අන් යමක් නොවීය. ඔහුගේ ජනාධිපති ධුර කාලය තුළම කර්මාන්ත ගණනාවක් ඇමර්සන් වැසි වනාන්තරය තවදුරටත් ආක්‍රමණය කිරීම දිගටම කරගෙන යන පසුබිමක මෙම විරෝධතා මතුවූ අතර ඔහුගේ චාටු බස් වලින් ස්වදේශික ජනයා රැවටීමට නොහැකි බව මෙම ආක්‍රමණය මගින් පැහැදිළි විය. ලූලා පසුගිය සතියේ නායකයින්ගේ සමුළුවේදී ද පැවසුවේ COP30 ට සහභාගිවන්නන් "ආදිවාසී ජනතාව සහ සාම්ප්‍රදායික ප්‍රජාවන්ගෙන් ආභාෂය ලබනු ඇති බවත් - තිරසාරභාවය සැමවිටම ඔවුන්ගේ ජීවන රටාවට සමාන පදයක් වී ඇති බවත්” ය. සමුළුව ආක්‍රමණය කළ ස්වදේශීය ජන නායකයන්ගේ ප්‍රමුඛ ඉල්ලීම වූයේ "අපට අපගේ ඉඩම් කෘෂි ව්‍යාපාර, තෙල් ගවේෂණය, නීති විරෝධී පතල් කැනීම් සහ නීති විරෝධී දැව කපන්නන්ගෙන් නිදහස් කරගැනීමට අවශ්‍යයි" යන්නය. සමුළුව අතරතුර බොහෝ රැස්වීම්වලදී දේශගුණික මූල්‍යකරණය කෙරෙහි අවධාණය යොමුවීම පිළිබඳව කනස්සල්ල පලකල ඔවුන් විමසා සිටියේ "අපට මුදල් කන්න පුළුවන්ද?" යනුවෙනි.

බ්‍රසීලයේ ආදිවාසී ජනතාවගේ සන්ධානයට අනුව, දේශගුණ සමුළුවකට මෙතෙක් සහභාගීවූ  විශාලතම ආදිවාසී නියෝජිතයින් සංඛ්‍යාව, 2,500 ක් පමණ, මෙවර  සහභාගී වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කලද නිල සාකච්ඡා සඳහා සීමිත ප්‍රදේශය වන නිල් කලාපය සඳහා ප්‍රවේශය ලබාදී ඇත්තේ 14% කට (පුද්ගලයන් 360 ක්) පමණක් වීම මෙම ආතතියට ප්‍රධාන හේතුව බව නිසැකය.

බ්‍රසීලය දේශගුණ සමුළුවක් පවත්වන පළමු අවස්ථාව මෙය වන අතර, ඇමර්සන් වැසි වනාන්තරයේ දොරටුව වන බෙලෙම් තෝරා ගැනීම සංකේතාත්මක වැදගත්කමක් දරයි. මෙම ස්ථානය නිවර්තන වනාන්තරවල වැදගත්කම, ජෛව විවිධත්වය සහ සොබාදහම මත පදනම් වූ දේශගුණික විසඳුම්වල කාර්යභාරය අවධාරණය කරයි. දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික නායකත්වය ශක්තිමත් කිරීමට සහ ගෝලීය දේශගුණික ප්‍රතිපත්තියේ එහි පැතිකඩ ඉහළ නැංවීමට බ්‍රසීලය මෙම සමුළුව උපයෝගී කර ගනු ඇතැයි බොහෝ දෙනාගේ අදහසයි.

මෙවර සමුළුවේ ප්‍රධාන තේමාවක් ලෙස "ක්‍රියාවට නැංවීම" අවධාරණය කෙරෙයි, එනම් අතීත සාකච්ඡා සහ තීන්දු තීරණ සංයුක්ත ක්‍රියාවන් බවට පරිවර්තනය කිරීමයි. ඒ අනුව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය පොරොන්දු ඉටුකිරීමේ හදිසි අවශ්‍යතාවය අවධාරණය කරයි. දැනට පූර්ව කාර්මික යුගයට වඩා සෙල්සියස් අංශක 1.1 කින් ඉහළ ගොස් ඇති මිහිතලයේ සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 1.5 ට වඩා වැඩිවීම නවතා ගැනීමේ ඉලක්කය තවමත් කේන්ද්‍රීයව පවතින අතර මෙම සමුළුව ඒ සඳහා වේගවත් වීමේ සහ පොරොන්දු ඉටුකිරීමේ දසකයක ආරම්භය වීම එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ අපේක්ෂාවයි.

 

අපේක්ෂා ඉටුවේද?

දේශගුණ විපර්යාස අවම කිරීම හා ඊට අනුහුරුවීම සඳහා අවශ්‍ය කැපකිරීම් සිදුකිරීමේ යුතුකම හා වගකීම ඉටුකරනු වෙනුවට ‘ලිප ගිනි මොලවන තෙක් දිය සැළියේ, සැපයක් යයි කකුළුවා දිය කෙළියේ’ කියන්නා සේ තවදුරටත් දේශගුණ විපර්යාසය කඩිනම් කිරීමට දායකවන පොසිල ඉන්දන කොම්පැනිකරුවන් එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණ සමුළුවේ බඩපිණුම් ගැසීම කෙරෙහි අවධානය යොමු වූයේ අසර්බයිජානයේ බකු හිදී ඉකුත් වසරේ පැවති 29 වැනි සැසිවාරයේදී (COP29) ය. අවම වශයෙන් ගල් අඟුරු, තෙල් සහ ගෑස් ලොබිකරුවන් 1,773 දෙනෙකුට එම සමුළුව සඳහා ප්‍රවේශය ලබා දී ඇති බව අනාවරණය වූයේ සමුළුව ආරම්භ වීමට ඔන්න මෙන්න කියා තිබියදීය. ඒ වඩාත්ම දේශගුණික අවදානමට ලක්විය හැකි රටවල් 10 නියෝජනය කරමින් සමුළුවට ප්‍රවේශය ලබා තිබුණේ නියෝජිතයින් 1,033 ක් පමණක්වූ පසුබිමකය. තවද සමුළුවට අවම වශයෙන් තෙල් හා ගෑස් සමාගම්වල ජ්‍යෙෂ්ඨ විධායක නිලධාරීන් සහ කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින් 132 කට ආරාධනා කර තිබූ අතර, ඔවුන් ජනාධිපතිවරයාගේ ආරාධිතයන් බව දැක්වෙන විශේෂ ලාංඡන ද ලබාදී තිබුණි. එමගින් සමුළුවේ එකඟතා සඳහා මෙම මිහිතලය උණුසුම් කිරීමේ කර්මාන්තයේ බලපෑම කොතරම්ද යන්න මොනවට පැහැදිළි විය.

එසේම මෙම වසරේදී ද, දේශගුණික සමුළු ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට, ලොව විශාලතම ඓතිහාසික විමෝචකයා වන ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සාකච්ඡා සඳහා නියෝජිත කණ්ඩායමක් සහභාගී නොකිරීමෙන් ඇති වන්නේ අපේක්ෂා භංගත්වයකි. ඔවුන් ඉතිහාසයේ අනෙක් සෑම දේශගුණ සමුළුවකටම සහභාගී වී ඇති අතර ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ජනාධිපතිවරයාගේ පළමු ජනාධිපති ධුර කාලය පුරාම පවා එය නොකඩවා සිදුවිය. ජනවාරි මාසයේදී, අලුතින් දිවුරුම් දුන් ජනාධිපති ට්‍රම්ප් දෙවන වරටත් පැරිස් ගිවිසුමෙන් එක්සත් ජනපදය ඉවත් වීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කිරීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය වෙත ලිපියක් අත්සන් කළේය. මෙම ක්‍රියාවලිය තවමත් සම්පූර්ණ වී නොමැති වුවද, බ්‍රසීලයේ බෙලෙම් හි පැවැත්වෙන COP30 සමුළුවට "ඉහළ මට්ටමේ නිලධාරීන්" සහභාගී නොවන බව ධවල මන්දිරය මේ මස මුලදීම තහවුරු කළේය.

රටවල (සමුළුවේ පාර්ශව) නියෝජිතයින්ට පසුව, සාමාන්‍යයෙන් දේශගුණ සමුළු වල ඊළඟ විශාලතම කණ්ඩායම වන්නේ නිරීක්ෂකයින් වන අතර COP30 සඳහා නිරීක්ෂකයින් 12,000 කට වඩා සහභාගීවන බව වාර්තාවේ. ඒ අතරින් අතිමහත් බහුතරය රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන (NGO) නියෝජනය කරයි. විශාලතම රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන නිරීක්ෂක දූත පිරිස ජාත්‍යන්තර වාණිජ මණ්ඩලය නියෝජනය කරමින් පැමිණෙන 148 ක පිරිසය. මෙම වසරේ පළමු වරට, සමුළුවට ලියාපදිංචි කිරීමේ ක්‍රියාවලියට සහභාගීත්වය සඳහා නිරීක්ෂකයින්ට අරමුදල් ලැබෙන ප්‍රභවය(න්) හෙළි කිරීමට සිදුව තිබුණේ ඉකුත් වසරේ ඇතිවූ අප ඉහත කී සංවාදයද හේතුවෙන් විය හැකිය. නමුත් ලියාපදිංචි වූ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන නිරීක්ෂකයින් 11% ක් අරමුදල් හෙළිකර නොතිබුණි. වඩාත් පොදු අරමුදල් සපයන්නන් වූයේ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන (57%) සහ අධ්‍යයන හෝ පර්යේෂණ ආයතන (11%) ය. නමුත් ඒවායේ ද පාරදෘශ්‍යභාවය පිළිබඳව ගැටළු ඇති බව නිරීක්ෂකයන් පෙන්වා දෙති.


බිහිසුණු අනතුර

දේශගුණික බිඳවැටීම බලාපොරොත්තු වූවාට වඩා වේගයෙන් සිදුවීම සහ පියවර ගැනීමට ඇති කවුළුව වේගයෙන් වැසී යාම විසින් දේශගුණික විපර්යාසයන්ට එරෙහිව දැඩි ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට ආණ්ඩු වලට සහ පෞද්ගලික අංශයේ ක්‍රියාකාරීන්ට දැඩි ලෙස බලකරයි. මිහිතලයේ ජීවත්වෙන මිනිසා ඇතුළු මුළුමහත් ජීවී සමූහයාටම මුහුණදීමට සිදුවී ඇති ගෝලීය අභියෝගය දේශගුණික විපර්යාසයයි. එය පළමුවත්, දෙවනුවත්, තෙවනුවත් එසේය. දේශගුණික විපර්යාසයේ බලපෑම් වලින් මේ පෘථිවි ගෝලයට දැනට සිදුවී ඇති සහ ඉදිරියේදී සිදුවීමට නියමිත ව්‍යසනයන් සමග සලකා බලන විට, ලෝක යුද්ධ වලට පවා ඊට අලගු තැබීමටවත් නොහැකිය. එවැනි පසුබිමක අප රට තුල නිර්මාණය වී ඇති ප්‍රශ්න ගැටළු පිළිබඳව කතාකර පලක් නැත. කුඩා නිවර්තන කලාපීය දූපත් රාජ්‍යක් ලෙස සහ දේශගුණික අවදානම් දර්ශකයේ ඉහළ ස්ථානයක සිටින රටක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාව දේශගුණික විපර්යාසයන්ගේ අහිතකර බලපෑම් වලට නිරන්තරයෙන් ගොදුරු වෙමින් පවතින බව පරිසර අමාත්‍යාංශයේ දේශගුණ විපර්යාස ලේකම් කාර්යාලය මගින් සකස්කර ඇති ‘ශ්‍රී ලංකාවේ දේශගුණ විපර්යාසය පිළිබඳ ජාතික ප්‍රතිපත්තිය’ මගින්ද අවධාරණය කරයි.

නමුත් අපට තවමත් රටක්, ජනතාවක් ලෙස ඒ ගැන වගේ වගක් නැත. ඊට හේතුව අපේ දේශගුණික සාක්ෂරතාවයේ දොසක් මිස දේශගුණික විපර්යාසය බොරුවක් වීම නොවේ. මුහුද වේගයෙන් ගොඩබිම් ගිල ගනිද්දී, ගංවතුර, නියං, නාය යාම්, කුණාටු වැනි විපත් උත්සන්න වෙද්දී, ගොවිතැන් පාලු වෙද්දී, වනජීවී - මිනිස් ගැටුම් ඔඩු දුවද්දී, රෝග පීඩා උත්සන්න වෙද්දී මිනිස්සුන්ට ඒ බව නොදැනෙනවා නොවේ. නමුත් මේ සියල්ල ලොව පුරා සිදුවන දේශගුණික විපර්යාසයේ බලපෑම් බව හඳුනා ගැනීමේ දේශගුණ සාක්ෂරතාවය ඔවුන්ට ඇත්තේ නැත. ලෝකයට හරිතාගාර වායු විමෝචනය විශාල ලෙස කපා හැර අනුහුරුවීම් සඳහා වියදම් සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ නැංවිය හැකි නම්, එමගින් යම් ව්‍යසන ප්‍රමාණයකට අගුලු දැමීමට හැකිය. නමුත් එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණ සමුළුව වැනි සාමූහික ගෝලීය ක්‍රියාකාරීත්වයන්ගෙන් ද ඒ සඳහා අපේක්ෂිත දායකත්වය ප්‍රශ්නාර්ථයක්වී ඇති පසුබිමක සුරක්ෂිත ලෙස මේ මිහිතලයේ ජීවත්වීමට හැකි අනාගතයක් පිළිබඳ පුංචිම පුංචි බලාපොරොත්තුවද වේගයෙන් අපට අහිමි වෙමින් යන බව කණගාටුවෙන් නමුත් ලියා තැබිය යුතුය.